Jesteś tutaj:
Strona główna
» Czy wiesz że?
Ale, co właściwie kryje się pod pojęciem „nerwica”?
Termin „nerwica” obejmuję grupę zaburzeń niepsychotycznych o przewlekłym przebiegu, bogatej i różnorodnej symptomatyce – niekiedy zaburzenia są intensywne i sprawiające choremu poczucie dyskomfortu i znaczne cierpienie.
Przyjmuje się, że przyczynami nerwic są konflikty psychologiczne i trudne sytuacje, problemy, których pacjent nie może rozwiązać. Zaburzenia pojawiające się w sferze postrzegania i oceniania (poznawczej), przeżywania (emocjonalnej) i zachowania (behawioralnej) prowadzą do narastania trudności w kontaktach z ludźmi i w pełnieniu określonych ról społecznych.
Pojęcie nerwicy, choć niejednoznaczne, nieprecyzyjne i budzące wątpliwości, co do nozoligcznej odrębności tej grupy zaburzeń, zawiera jednak określoną treść opisową i sugeruje wspólną etiopatogenezę. Umożliwia więc ustalenie rozpoznania i inspiruje do podjęcia swoistych działań profilaktycznych oraz leczniczo – rehabilitacyjnych.
Należy pamiętać, że diagnoza zaburzeń nerwicowych powinna obejmować grupy zjawisk, takie jak:
Przyjmuje się, że przyczynami nerwic są konflikty psychologiczne i trudne sytuacje, problemy, których pacjent nie może rozwiązać. Zaburzenia pojawiające się w sferze postrzegania i oceniania (poznawczej), przeżywania (emocjonalnej) i zachowania (behawioralnej) prowadzą do narastania trudności w kontaktach z ludźmi i w pełnieniu określonych ról społecznych.
Pojęcie nerwicy, choć niejednoznaczne, nieprecyzyjne i budzące wątpliwości, co do nozoligcznej odrębności tej grupy zaburzeń, zawiera jednak określoną treść opisową i sugeruje wspólną etiopatogenezę. Umożliwia więc ustalenie rozpoznania i inspiruje do podjęcia swoistych działań profilaktycznych oraz leczniczo – rehabilitacyjnych.
Należy pamiętać, że diagnoza zaburzeń nerwicowych powinna obejmować grupy zjawisk, takie jak:
- objawy nerwicowe,
- cechy psychiczne (osobowość człowieka i czynniki wpływające na jej rozwój),
- cechy sytuacji psychospołecznej człowieka,
- staranną diagnozę różnicową, wykluczającą inne zaburzenia psychiczne i somatyczne.
W opisie nerwic uderza duża różnorodność oraz bogactwo objawów i dolegliwości, ich zmienność i często dramatyczny charakter, zawierający niekiedy jakby ukryte treści. Ponadto objawy nerwicowe są znane każdemu z własnego doświadczenia i dlatego też większość z nich wydaje się zrozumiała. Niekiedy jednak stopień ich nasilenia, zmienność i wpływ na zachowanie się jednostki mogą wydać się dziwaczne, bezsensowne i niepokojące, a widoczne lub zakładane przez otoczenie dążenie do uzyskania ulg może się przyczynić do ich oceny jako zamierzonych lub przesadnie eksponowanych.
Podstawowym sposobem ustalenia rozpoznania jest rozmowa, która powinna dostarczyć jak najwięcej informacji na temat dolegliwości, objawów i cierpień człowieka, okoliczności, w których występują i nasilają się, dotychczasowego przebiegu zaburzeń, aktualnej sytuacji osoby. Ważne jest uzyskanie szczegółowego wywiadu dotyczącego dzieciństwa, rodziny, szkoły, pracy, życia uczuciowego i seksualnego, małżeństwa, relacji z innymi ludźmi; nader istotne jest, jak osoba postrzega siebie oraz swoje trudności i problemy, o czym marzy, do czego dąży, co pragnie zmienić w sobie i w swoim życiu. Czasem nie mniej ważne informacje można uzyskać odczytując to, co człowiek stara się zbagatelizować, o czym wspomina jakby mimochodem lub zaprzeczając, że ma to znaczenie. Wiele przekazuje on również mimiką, postawą ciała, intonacją, reakcjami wegetatywnymi, ruchowymi, całym swoim zachowaniem.
Rodzaje nerwic:
Nerwica neurasteniczna, neurastenia
Słowo „neurastenia” znaczy „słabość nerwów”. Osoba cierpiąca na ten typ nerwicy zgłasza zmęczenie pomimo braku obiektywnej przyczyny, zmęczenie po przebudzeniu. Taka osoba czuje się rozdrażniona, wyczerpana, słaba; czuje zamęt, nie potrafi się skupić, zgłasza skargi na osłabienie pamięci. Wszystkie bodźce i odczucia, które do niej docierają, są przykre i denerwujące. Często występują bóle głowy i całego ciała, trudności w zasypianiu lub bardzo płytki sen („w nocy nie sypiam”), wzmożona wrażliwość na jaskrawe światło, hałas. Nierzadko u tych pacjentów stwierdza się chwiejność tętna i ciśnienia krwi, żywy dermografizm, potliwość, wzmożenie odruchów ścięgnistych.
W leczeniu zaleca się wypoczynek, zmianę środowiska, pobyty sanatoryjne, zajęcia ruchowe, niektóre leki.
Nerwica hipochondryczna
Nerwicę hipochondryczną rozpoznaje się wtedy, gdy u chorego dominuje zainteresowanie własnym zdrowiem, istnieje uporczywa pewność o uszkodzeniu lub schorzeniu (które nie istnieją). Osoba cierpiąca na nerwicę hipochondryczną jest mało podatna na wszelkie argumenty. Hipochondryk, którego uwaga skupiona jest na własnym ciele, wypowiada liczne skargi na dolegliwości i przykre doznania, ma własną koncepcję ich chorobowego pochodzenia. Pozostałe aspekty życia przestają się liczyć. Lęk o własne zdrowie powoduje, że chory niepotrzebnie przyjmuje ogromne ilości leków oraz poddaje się zabiegom diagnostycznym i leczniczym, czasem nawet operacjom. Nie jest znane podłoże występowania hipochondrii, ale przypuszcza się, że jest ona często ucieczką od innych problemów. Chory tak stara się zwrócić na siebie uwagę. Często bywa tak, że hipochondria ma charakter ucieczki w chorobę, spowodowanej niepowodzeniami lub brakiem satysfakcji życiowej.
Nerwica histeryczna
Według klasyfikacji ICD-10 zaburzenia występują pod postacią somatyczną(w tym somatyzacja, konwersja, psychogenne zaburzenia bólowe, hipochondria, atypowe zaburzenia somatyczne) oraz zaburzeń dysocjacyjnych. Charakterystyczne jest występowanie zaburzeń świadomości i zaburzeń w układzie czuciowo-ruchowym oraz zachowania o prymitywnym reaktywnym charakterze, stanowiące odpowiedź na oczekiwane lub istniejące trudne i frustrujące jednostkę sytuacje. Występuje ogromna różnorodność objawów, czasem skrajnych, często nagły początek i nagłe ustąpienie objawów. Występować może np. brak czucia, ślepota, głuchota, utrata głosu, spowolnienie ruchów, utrata pamięci lub zupełnie odwrotnie: silny ból, nadwrażliwość wzrokowa czy słuchowa, nadmierne pobudzenie ruchowe. Pojawiają się też ataki histeryczne: chora osoba sprawia wrażenie silnie wzburzonej emocjonalnie, krzyczy, płacze, rzuca się na ziemię lub bez konkretnego powodu śmieje się lub też nie wyraża żadnych emocji, traci kontakt z otoczeniem.
Zaburzenia dysocjacyjne mogą mieć bardzo różnorodny obraz, liczne objawy „imitujące” różnorodne choroby somatyczne i neurologiczne. Zwraca uwagę intensywność, dramatyzm i nagłość wystąpienia, zmienność obrazu w zależności od zachowania się otoczenia chorego. Przykładem mogą być niedowłady i porażenia kończyn, zaburzenia chodu, niemożność stania, chodzenia, spastyczny skurcz przełyku („kula w gardle”); objawy mogą przyjmować postać napadów drgawkowych (wymaga różnicowania z napadami padaczkowymi), omdleń, zaburzeń wzroku, ślepoty, czy głuchoty. Różnicowanie tych zaburzeń z chorobami somatycznymi jest trudne, wymaga doświadczenia i współpracy lekarzy kilku specjalności.
Nerwica depresyjna
W klasyfikacji ICD-10, podobnie jak w W DSM-IV określana jako zaburzenia dystymiczne, które pozostają włączone w kategorie zaburzeń afektywnych. Uwarunkowania zewnętrzne odgrywają decydująca rolę. Nerwica depresyjna pojawiać się może po ciężkich przeżyciach, utracie pracy, rozwodzie czy śmierci bliskiej osoby. Inne czynniki mające wpływ na wyzwolenie objawów to trudne dzieciństwo, przynależność do warstw społecznych o niższym statusie i gorszych warunkach materialno-bytowych, brak bliskich satysfakcjonujących relacji z ludźmi, czy obarczenie licznymi obowiązkami.
Osoba cierpiąca z powodu nerwicy depresyjnej zgłasza skargi na uczucie smutku, osamotnienia, bezradności, niezadowolenia, niepokoju, niemożności doznania radości i satysfakcji. Nie wierzy w swoje możliwości, przewiduje niekorzystny przebieg wydarzeń, zapatruje się pesymistycznie na przyszłość. Twierdzi, że nie potrafi się skupić, że niewiele rzeczy go obchodzi i interesuje, że ma duże trudności i opory w wykonywaniu swoich obowiązków. Niekiedy zainteresowania skupiają się prawie wyłącznie na własnej osobie. Nierzadko obwinia innych za swój stan, ale częściej widzi głównie własne błędy i wady. Zwykle dominuje duża chwiejność nastroju.
Osoba cierpiąca na nerwicę depresyjną niekiedy eksponuje zaburzenia snu (płytki, niespokojny sen, trudność zaśnięcia, nadmierna senność). Pojawiają się problemy z koncentracją, zaburzenie łaknienia (zwiększenie lub zmniejszenie masy ciała). Często zgłaszane dolegliwości to: bóle głowy, bóle w całym ciele, ucisk w klatce piersiowej. Zdarza się, że nerwica depresyjna towarzyszy ciężkiej chorobie. Chory załamuje się po usłyszeniu diagnozy i przestaje walczyć o powrót do zdrowia.
Nerwica natręctw
Nerwica natręctw, w klasyfikacji ICD-10 określana jako zaburzenia obsesyjno - kompulsjne, charakteryzuje się stosunkowo jednolitym i ograniczonym charakterem objawów oraz niekorzystnym rokowaniem.
Pacjenci odczuwają objawy w postaci natrętnych myśli, impulsów, wyobrażeń i czynności jako niechciane, niepożądane, narzucone i przymusowe, zawierające na ogół irracjonalne treści. Wywołują one napięcie i niepokój. Jednocześnie próby przeciwstawienia się im najczęściej zwiększają lęk. Natręctwa mogą przyjmować postać pojedynczych obsesji (myśli, słowa, wyobrażenia, wątpliwości) lub ich ciągów oraz kompulsji (działania proste lub czynności złożone). Obsesje mogą występować samodzielnie lub razem z kompulsjami. Treści natręctw są związane zwykle z czynnikami kulturowymi. Wśród najczęstszych można wymienić związane ze stanem zdrowia, możliwością zakażenia się, zbrudzenia, z zagadnieniami seksualnymi, religijnymi, moralnymi, agresji wobec siebie lub innych, problemami pracy, porządku, czystości, niekiedy abstrakcyjnymi, np. matematycznymi, z koniecznością sprawdzania, upewniania się.
Funkcje intelektualne chorych na nerwice natręctw charakteryzują się tendencją do przewagi myślenia abstrakcyjnego, symbolicznego i magicznego, do nadmiernego uogólniania; może ono być sztywne i jakby pozbawione napięcia emocjonalnego oraz napędu.
Nerwica lękowa. Fobie.
Zaburzenia lękowe nalezą do najbardziej rozpowszechnionych, są wyrazem reakcji organizmu na niebezpieczeństwo. Osoba cierpiąca na ten typ nerwicy zgłasza ciągły, nieuzasadniony niepokój, wewnętrzne napięcie, strach, obawę, trwogę, stałe poczucie zagrożenia, zły nastrój, rozdrażnienie, problemy ze snem. Nie potrafi się zrelaksować, odprężyć. Pacjent z nerwicą lękową odczuwa duszność, trudności w oddychaniu, dławienie w gardle, bóle serca, napady bicia serca, bóle brzucha, bóle głowy, uderzenia ciepła, pocenie się, „mrowienia” w kończynach, parcie na pęcherz, sny zawierają wrażenia lękowe (np. spadanie w przepaść). Zdarzają się napady panicznego lęku.
Do nerwic lękowych zalicza się zaburzenia lękowe w postaci fobii, czyli intensywny lęk, który występuje w określonych sytuacjach i kontaktach z określonymi przedmiotami, a także dążeniem osoby do unikania tego typu bodźców lękotwórczych. Wystąpienie lęku nie poddaje się świadomej kontroli jednostki, powoduje jej cierpienia, które nie ustępują pod wpływem wyjaśnień i argumentów, fobia niekiedy bardzo zaburza życie chorych.
- Fobie proste, izolowane - np. wysokosci, burz, zwierząt - są najbardziej zbliżone do objawów nie zaliczanych do patologii, ale mogą przez swoją intenstwność i stopień zakłócenia normalnego życia nabrać charakteru chorobowego.
- Fobie społeczne przejawiają sie w postaci obaw przed kontaktami z innymi ludźmi, znalezieniem się w sytuacjach publicznych. W związku z obawą skompromitowania się u chorych występuje zwiększony niepokój, drżenie, pocenie, czerwienienie się, bicie serca itp. Pacjenci mają przeświadczenie, że otoczenie dostrzega te objawy i negatywnie je ocenia.
- Agorafobia czyli lęk otwartej przestrzeni, ma bardziej złożony charakter. Fobia ta rozwija się najczęściej jako kolejna kolejna faza nerwicy lękowej, np. po gwałtownych napadach lęku, i dlatego jest do niej zbliżona pod wzgledem wielkości i charakteru objawów występujących w obrębie układu autonomicznego.
Wpływ norm kulturowych, wychowywania i postaw osób znaczących w dzieciństwie przyczynia się do powstawania określonych fobii, np. socjofobii i erytrofobii (obawa przed ośmieszeniem się przez czerwienienie twarzy).
Fobie społeczne polegają na obawie przed kontaktami z innymi ludźmi i znalezieniem się w sytuacjach publicznych. W związku z obawą przed skompromitowaniem się u chorych występuje niepokój, drżenie, pocenie się, czerwienienie. Taka osoba ma przeświadczenie, że otoczenie dostrzega te objawy i negatywnie je ocenia. Wstydzi się więc tych objawów i coraz bardziej unika przebywania z innymi. Objawy fobii są męczące i bardzo utrudniają normalne funkcjonowanie. Wymagana jest pomoc specjalisty.
Leczenie i zapobieganie
Przyjmuje się powszechnie, że psychoterapia jest podstawową metodą leczenia nerwic. Psycholog w swojej codziennej praktyce stale spotyka się z pacjentami z objawami nerwicowymi i musi umieć im pomóc. Dlatego tez nie mniej ważna niż jego wiedza teoretyczna jest umiejętność wywierania psychoterapeutycznego wpływu na pacjenta. Aby to osiągnąć, specjalista musi porozumieć się z pacjentem, zaspokoić jego oczekiwania oraz potrzeby uzyskania wsparcia i informacji. Niezbędne jest więc przekazanie pacjentowi, że się go rozumie, wczuwa w jego cierpienia i dręczące go obawy oraz wątpliwości, że się chce i potrafi mu pomóc, że jest się zaangażowanym w jego sprawy.
W zależności od celów, które określa psycholog, psychoterapię ogólnie można podzielić na podtrzymującą i restrukturującą. Wspólnymi jednak celami stosowania tych odmian są:
- zrozumienie i akceptacja przez pacjenta założenia, że jego zaburzenia i objawy maja uwarunkowania psychogenne;
- usunięcie, w miarę możliwości, przyczyn wyzwalających i utrwalających zaburzenia;
- stworzenie najkorzystniejszych warunków współdziałania terapeuty i pacjenta, m. in. przez uwzględnienie w wyborze stosowanych metod i technik oddziaływania osobowości pacjenta i charakteru jego problemów;
- poprawa samopoczucia pacjenta oraz jego fizycznego i społecznego funkcjonowania.
